Maand: september 2017

Haaien op je scherm

DIS4F4JWsAA14QI

Deze foto is 89.000 keer gedeeld: pas op voor haaien in de overstroomde straten van Houston. Compleet vals. Photoshop. Er zwemmen geen haaien door de straten van Houston. Maar er zijn ook minder grappige valse berichten uitgestuurd.

Zoals een foto van Obama die voedsel uitdeelt (‘in tegenstelling tot Trump die golf aan het spelen is’). Vals. De foto dateert van 2015. Of het bericht dat zwarte demonstranten van de Black Lives Matter-beweging ambulances en hulpdiensten blokkeerden. Vals.

Dit is niet meer bedoeld als een grap. Deze valse berichten worden ingezet als een politiek wapen, met de bedoeling twijfel te zaaien en reputaties te vernielen. Met de Belgische verkiezingen over een goed jaar mogen we ons wellicht aan meer van hetzelfde verwachten. Er doen veel wilde verhalen de ronde over social targetting. Hoe een nieuwe generatie van marketeers het surfgedrag van de Britten en de Amerikanen heeft gekocht. En daarmee de Brexit en de overwinning van Trump kon uitlokken. Neem dat met een korrel zout.

Ik hou het hier bij wat we écht weten. Wat is er nodig om van een leugen een wapen te maken?

1. Fake news moet je lanceren op een druk moment op sociale media. Een apocalyptische overstroming met dertig doden is een goed moment. De emotionele overbelasting bij de lezer maakt het moeilijk het verschil te zien tussen de waarheid en een goed geconstrueerde leugen.

2. Je hebt een groep fans (vrienden, volgers) nodig. Zij krijgen je bericht als eerste te zien. De  meeste Belgische politieke partijen zijn al klaar met het opbouwen van hun fangroepen. Een Vlaamse politieke partij komt met hun welgekozen kopstukken al snel aan 200.000 volgers.

3. Je fans kunnen sharen, retweeten, het bericht verder de wereld induwen naar hun vrienden. Als 1% van je fans (met gemiddeld elk 200 vrienden) dit wil doen, bereik je nog eens 400.000 andere mensen.

4. Maar de gouden graal ligt nog een stap verder. Eigenlijk wil je dat iedereen je vals bericht oppikt. En dan kom je al een heel eind met pakweg 100 euro. Daarmee bereik je op facebook de vrienden van je vrienden. Of op Twitter de entourage van een persoon die je zelf kiest. Ook hiermee zijn de meeste Belgische politieke partijen volop aan het experimenteren. In eerste instantie wil men je email-adres te pakken krijgen, als sleutel naar je social media-profiel.

5. Nu kom je aan het delicate punt: je vals bericht is verspreid, maar zal het ook geloofd worden? Twee tips.

  • Als je doelwit meerdere keren hetzelfde bericht ziet opduiken, groeit de neiging om het te geloven. Immers, als veel van zijn vrienden en kennissen het geloven zal er wel iets van aan zijn, nee?
  • Daarnaast moet je de herkomst van het bericht camoefleren. Als je doelwit niet doorheeft waar het bericht vandaan komt, groeit de kans dat hij/zij het bericht gelooft. Je stuurt het bericht niet vanuit een politieke partij, maar vanuit een fake profiel dat ogenschijnlijk geen politieke banden heeft.

Voor de verkiezingsstrijd van volgend jaar mogen we ons aan een barrage verwachten van leugens om de tegenstander te schaden.

Wat kan een politicus doen als hijzelf het slachtoffer wordt van fake news? Belangrijk is reactiesnelheid. Je kan social media niet stilleggen door een perscommuniqué te faxen naar de kranten. Gebruik diezelfde social media om onmiddellijk te counteren, ontmasker de zender en gooi er wat geld tegenaan om hetzelfde bereik te krijgen.

Maar dat veronderstelt natuurlijk dat je vooraf al een grote fangroep hebt verzameld én weet hoe je die ruimere cluster kan kopen. Je moet nu al een beetje haai zijn, om volgend jaar te overleven tussen de andere haaien.